पोखरा : कामको खोजीमा धेरै नेपाली दिदीबहिनी विदेश गएका छन्। राम्रो काम पाइने प्रलोभनमा परेर विदेश गएका धेरै दिदीबहिनीले रोजगारका क्रममा कठिन जिवन बाँच्न बाध्य भएका समाचार आइरहेका छन्। यस्ता समाचार आइरहेपनि कामको खोजीमा नेपाली युवतीहरु विदेश जाने क्रम भने रोकिएको छैन्। यतिबेला कोरोना कहरले वैदेशिक रोजगारमा रहेका धेरै युवायुवती बेरोजगार भएर देश फर्कने प्रतिक्षामा छन्।

देशमा बेरोजगारी बढेको छ। कोरोनाकाबीच पनि युवायुवती विदेश जान लाइनमा छन्। नेपालमै घर बनाउने, प्लास्टरर, प्लम्बीङ, टायल बिच्याउने, फनिचर लगायतका काममा नेपाली मजदुरको अभाव छ। यस्ता काममा भारतीय मजदुरको बाहुल्यता रहेको छ। नेपालमा यस्तै काम गरेर भारतीयहरुले वर्षौदेखि खरबौ रुपैयाँ आफ्नो देशमा रेमिट्यान्सको रुपमा लगेका छन्। घर बनाउने काम गाह्रो हुने भएकोले महिलाले घर बनाउने काम गर्न सक्दैनन् भन्ने चलन थियो। पछिल्लो समयमा भने यो भ्रम तोड्दै महिलाले अवसर पायो भने जुनसुकै काम पनि गर्न सक्छन् भन्ने उदाहरण देखाएका छन्।

पोखरामा पछिल्लो समयमा युवतीहरु घर बनाउन हेल्पर मात्र होइन मिस्त्रीको काम गरेर पुरुष बराबर दैनिक ज्याला लिने गरेका छन्। सिन्धुली घरभई पोखरामा बस्ने २८ वर्षीय सरिता घिमिरे पाँच वर्ष अघिदेखि मिस्त्रीको काम गर्दै आएको बताइन्। उनले भनिन्, ‘८ कक्षा पढ्दा पढ्दै पढ्नमा रुची नै भएन। पहिले घर बनाउन हेल्परको काम गरे। ६ महिना पछि मिस्त्रीको काम सिकेर पुरुष बराबर ज्याला लिने गरेको छु।’

पोखरा १८ सराङ्कोटमा जन्मेकी उनी ४ दिदी बहिनी र २ दाजुभाइबीचकी कान्छी छोरी हुन्। पढ्न मन नभई नभई पढ्नुभन्दा जेमा रुची छ त्यसैमा रमाउनु पर्छ भन्ने लागेर घर बनाउने काम सिकेको उनले सुनाइन्। ‘घरमा बाबा आमाले पहिले त पढ्न छाडेर घर बनाउने मिस्त्री काम गरेकोमा गाली गर्नुभएको थियो। अहिले भने घरमा पनि खुशी नै हुनुहुन्छ’ उनले सुनाइन्।

बिहेपनि घर बनाउने ठेक्दार सँग नै गरेपछि काम गर्न थप सहज भएको उनले बताइन्। उनी भन्छिन्, ‘श्रीमान अहिले विदेशमा हुनुहुन्छ। म यहाँ ५ वर्षको छोरालाई हुँकाउँदै काम गरिरहेको छु।’ महिनामा कम्तीमा २५ हजार कमाइ हुने गरेको उनले बताइन्। ठेक्दारले मिस्त्रीलाई महिला पुरुष बराबर दैनिक एक हजार रुपौयाँ ज्याला दिन्छन्। काम नियमीत पाउने भएकोले ठेक्दारमार्फत काम गर्दा उपयुक्त हुँने उनले बताइन्। आफै काम खोजेर गर्दा दैनिक १२ सय देखि १५ सयसम्म लिन सकिने उनले सुनाइन्।

यही काम गरेर छोरो हुर्काएर केही रकम बचत हुने गरेको उनको भनाई छ। ‘श्रीमानले कमाउको पैसा बच्छ। नेपालमा कामलाई सानो भनेर हेला गर्ने चलनले गर्दा यस्तै काम गर्न दाजुभाई दिद बहिनी विदेश जाने गरेका छन्’, उनले भनिन्, ‘मैले घरको प्लास्टरको काम पनि गर्छु। गाह्रो लगाउने, प्लास्टर गर्ने भएकोले कामको कुनै अभाव हुँदैन। विदेशमा काम गर्न जाँदा परिवार संग टाढिनु पर्छ। देश छाडेर जाँदा महिलाले दुर्व्यवहार बेहोर्नुपर्छ। यसैले विशेष गरी दिदीबहिनीलाई आफूलाई रुची भएको काम सिकेर यही काम गर्न अनुरोध गर्दछु।’

पोखरा महानगरापलिका ढुङ्गेपाटनकी ३३ वर्षीय सिला मिजार पनि दैनिक घर बनाउने काममा व्यस्त हुने गरेको सुनाइन्। हेल्पर हुँदै मिस्त्रीको काम गर्न थालेपछि दैनिक कमाई राम्रो हुने गरेको उनले बताइन्। छोराछोरी ९ र १० कक्षामा पढ्छन्। यही कामको कमाईले छोराछोरी पढाउने घर खर्च चलाउदै आएको उनले सुनाइन्।

श्रीमान पनि मिस्त्रीकै काम गर्ने भएकोले काम गर्न थप सहज भएको उनले बताइन्। काम ठुलो सानो भन्ने हाम्रो समाजका पहिल्यैदेखिको सोचले गर्दा दाजुभाई दिदीबहिनी विदेश जान बाध्य भएको उनको अनुभव छ। यही काम गरेर यहाँभन्दा कम आम्दानी हुने अवस्थामा पनि दाजुभाई विदेश जान नै मन गर्नु भनेको यहाँ कामको सम्मान नहुनु नै मुख्य कारण रहेको उनको बुझाई छ।

पछिल्लो समयमा दिदीबहिनीले पुरुष सरह समान काम र समान ज्याला पाउने गरेको निर्माण कम्पनीका ठेकेदार प्रेमकुमार बुढाथोकीले बताए। दिदी बहिनीहरुले पुरुष भन्दा राम्रो गरी घरको गाह्रो लगाउने र प्लास्टरको काम गर्ने गरेको उनले सुनाए। उनीहरु काममा पुरुषभन्दा मेहेनति र इमान्दार पनि हुने गरेको उनले बताए। ‘हाम्रो साइटमा ४ जना मिस्त्रीको काम गर्ने दिदी बहिनीहरु हुनुहुन्छ। उहाँहरुले पुरुष भन्दा राम्रो काम गर्नु हुन्छ। पुरुष बरार ज्याला पाउनु हुन्छ’, उनले भने।

घर निर्माणका क्षेत्रमा बिजुली र रंगका काममा नेपालीहरुनै बढी रहेपनि प्लमिङको काम गर्नेहरु भारतको उडीसातिरका बढी रहेको उनले बताए। यसैगरी घर प्लास्टरको काम लगभग ९९ प्रतिशत भारतीयले नै गर्दै आएको उनले सुनाए। काठको काम, टायल लगायतका काममा पनि भारतीय नागरिकको नै बाहुल्यता रहेको निर्माण क्षेत्रमा लागेकाहरु बताउँछन्। घर निर्माणका काममा खटिने मजदुरहरुको सुरक्षा चुनौती भने छ। अग्ला घरहरुमा बाँसको खटमा बसेर गारो लगाउनु, प्लास्टर गर्नु जोखिम पूर्ण छ।

READ MORE NEWS

वामदेव गौतमका लागि आयो निकै ठूलो खुसीको खबर !

नेकपाका उपाध्यक्ष वामदेव गौतमका वकिलहरुले उनलाई मन्त्री बनाउन नेपालको संविधानले नरोक्ने दाबी गरेका छन्। शुक्रबार सर्वोच्च अदालतमा गौतमको पक्षबाट बहसमा भाग लिएका वरिष्ठ अधिवक्ता प्रा।डा। युवराज संग्रौला, शेरबहादुर केसी र राघवलाल वैद्यले नेपालको संविधान २०७२ को व्यवस्थाले गौतमलाई मन्त्री बन्न नरोक्ने तर्क गरेका हुन्।

संग्रौलाले गौतमलाई मन्त्री बनाउन सकिने तर्क पेस गर्दै लेखेको १२ पेजको बहस नोट नै बुझाएका छन्।

४५ मिनेट बहस गरेका संग्रौलाले रिट निवेदकले वामदेव गौतममाथि व्यक्तिगत रुपमा केन्द्रित भएर रिट हालेको आरोप लगाए।

उनले असोज ७ गते अदालतले दिएको आदेश समेत त्रुटिपूर्ण रहेको बताए। न्यायाधीश आनन्दमोहन भट्टराईको एकल इजलासले गौतमको मुद्दाको अन्तिम किनारा नलागेसम्म उनलाई राष्ट्रियसभा सदस्यमा गरिएको नियुक्ति यथास्थितिमा राख्न र थप अधिकार नदिन आदेश दिएको थियो।

न्यायाधीशले दिएको आदेश नै गलत रहेको अधिवक्ता संग्रौलाको दलिल थियो।

‘राष्ट्रपतिलाई विपक्षी भनिएको छ, वामदेव गौतमलाई विपक्षी नम्बर ५ भनिएको छ, अदालतको भाषामा यस्तो भन्न मिल्दैन, प्रत्यार्थी भन्नुपर्छ,’ उनले बहसमा भने, ‘यसले एकल इजलासका न्यायाधीशको पूर्वाग्रह देखाउँछ।’

‘यो आदेश त्रुटिपूर्ण छ र विभिन्न संवैैधानिक अभ्यासको विपरीत छ,’ संग्रौलाले थपे, ‘यो व्यक्तिमाथि केन्द्रित छ, एकजना व्यक्तिलाई केन्द्र बनाएर गरिएको छ।’

संग्रौलाले यसरी अदालतमा जुनसुकै मुद्दा आउन दिने हो भने गरिबको मुद्दामा कहिले सुनुवाइ नहुने बताए।

‘यस खालका निवेदन अदालतमा आइरहँदा ती अदालतले न्यायलाई महंगो बनाउँछन्, जस्तो अहिले ५ जना न्यायाधीशहरु तीन दिनदेखि होल्ड भएका छन्, ५० जना वकिलहरु बहसमा छन्,’ संग्रौलाले बहसमा भने, ‘अरु गरिबका मुद्दामा सुनुवाइ हुँदैन, यस्ता मुद्दा ल्याउनु अगाडि अदालतमा जाँचबुझ गर्ने परिपाटी हुनुपर्‍यो, यस्ता सडकछाप निवेदन अदालतमा पस्नु हुँदैन।’

राघवलाल वैद्यले गौतम मन्त्री बन्न कुनै अवरोध नभएको बताए।

उनले संविधानको धारा ७८ को व्याख्या गर्दै गौतमलाई मन्त्री बनाउँदा कानुनी प्रश्न नउठ्ने ठोकुवा गरे। संविधानको धारा ७८ ९१० मा सांसद नभएको व्यक्ति ६ महिनासम्म मन्त्री हुन सक्ने व्यवस्था उल्लेख गर्दै प्रतिनिधिसभाको चुनाव हारे पनि राष्ट्रियसभामा जान कुनै अवरोध नहुने तर्क गरे।

अधिवक्ता वैद्यले भारतमा चुनाव हारेर मन्त्री भएकाहरु एक दर्जन बढीको विवरण पेस गरेका थिए।

देव गौडा राज्यसभा सदस्यको चुनाव हारेर प्रधानमन्त्री भएपछि राज्यसभा सदस्य भएको उदाहरण उनले दिए।

वरिष्ठ अधिवक्ता तथा नेपाल बार एसोसिएसनका पूर्व अध्यक्ष शेरबहादुर केसीले रिट निवेदक दिनेश त्रिपाठीले झुटो कुरा लेखेको बताए।

गौतमको पक्षबाट १० मिनेट बहस गरेका उनले संविधान भनेर संविधानमै नलेखेको कुरा लेखेर रिट हालेको जिकिर गरे।

‘रिट निवेदकले २०६३ को अन्तरिम संविधानलाई ७२ को व्यवस्था भनेर रिट हाल्नुभएछ, अहिलेको व्यवस्थाले कुनैपनि हालतमा गौतमलाई मन्त्री रोक्दैन,’ बहसका क्रममा केसीले भने।

गौतमतर्फका वकिलहरुको बहस नसकिएकोले मुद्दा हेर्दा हेर्दैमा राखिएको छ। बुधबार मध्यान्ह १२ बजे फेरि बहस हुने सर्वोच्चका प्रवक्ता भद्रकाली पोखरेलले बताए।

बुधबार गौतमतर्फबाट पूर्व महान्यायाधिवक्ता मुक्ति प्रधान, वरिष्ठ अधिवक्ताहरू रविनारायण खनाल, कुमार शर्मा आचार्य, टीकाराम भट्टराई, गोविन्द बन्दी, चन्द्रकान्त ज्ञवाली, दिनमणि पोखरेल, रुद्र नेपाल, सुरेन्द्र थापा, अनन्तराज लुइँटेल, ताराकुमार श्रेष्ठ लगायतले बहस गर्नेछन्।

गौतमलाई राष्ट्रियसभा सदस्यमा गरिएको नियुक्त बदरको माग गर्दै वरिष्ठ अधिवक्ता दिनेश त्रिपाठीले सर्वोच्च अदालतमा असोज ५ गते रिट हालेका थिए। सो मुद्दा सर्वोच्चका प्रधानन्यायाधीश चोलेन्द्र शमशेर जबरा सहित ५ न्यायाधीश रहेको संवैधानिक इजलासले हेरिरहेको छ। सो मुद्दाको असोज १४ गतेदेखि सुनुवाइ सुरु भएको हो।


Your Views
Related News